Ιησούς από τη Ναζαρέτ: Ένα Ανθρωποκεντρικό Ανάγνωσμα πέρα από τη Θεοποίηση

Το ερώτημα για το αν ο Ιησούς υπήρξε, τι ακριβώς ήταν και πώς διαμορφώθηκε γύρω του το θρησκευτικό αφήγημα, δεν είναι ζήτημα πίστης αλλά ζήτημα ερμηνείας. Στο παρόν άρθρο επιχειρείται μια ριζική, αλλά ιστορικά και φιλοσοφικά θεμιτή αναπλαισίωση: τι συμβαίνει αν αφαιρέσουμε από τον Ιησού κάθε υπερφυσικό στοιχείο — Ανάσταση, θαύματα, θεϊκή φύση — και τον τοποθετήσουμε καθαρά ως άνθρωπο που δίδαξε έναν τρόπο ζωής;

Η προσέγγιση αυτή δεν στοχεύει στην αποδόμηση για την αποδόμηση, αλλά στην κατανόηση του πώς αλλάζει το δόγμα, η Εκκλησία και η ευθύνη του ανθρώπου όταν το κέντρο μετατοπίζεται από τη λατρεία στη μίμηση.

 Ο Ιησούς ως άνθρωπος-διδάσκαλος

Σε αυτή την ανάγνωση, ο Ιησούς είναι ένας περιπλανώμενος Ιουδαίος δάσκαλος του 1ου αιώνα. Δεν είναι θεϊκή εξαίρεση, δεν κατέχει υπερδυνάμεις και δεν λειτουργεί ως μεταφυσικός σωτήρας. Είναι άνθρωπος που μιλά για:

·       την εσωτερική ελευθερία,

·       τη μη βία,

·       την ανάληψη ευθύνης,

·       τη ρήξη με τον φόβο και την εξουσία,

·       τη δημιουργία σχέσεων ισότητας.

Η σημασία του δεν βρίσκεται σε αυτό που ήταν, αλλά σε αυτό που ζητούσε να γίνει ο άνθρωπος.

 Από τη σωτηρία στη μεταμόρφωση

Χωρίς θεϊκή φύση, η έννοια της σωτηρίας αλλάζει ριζικά. Δεν υπάρχει εξωτερική λύτρωση, ούτε εξιλέωση μέσω θυσίας. Η σωτηρία δεν έρχεται «απ’ έξω», αλλά μεταφράζεται σε εσωτερική μεταμόρφωση.

Η μετάνοια δεν είναι ενοχή ούτε συγχώρεση από ανώτερη δύναμη. Είναι αλλαγή νου, αλλαγή στάσης ζωής. Ο άνθρωπος καλείται να αναλάβει πλήρως την ευθύνη του τρόπου που ζει, σχετίζεται και πράττει.

 Η Βασιλεία ως τρόπος ζωής

Η «Βασιλεία του Θεού» παύει να είναι μεταφυσικός τόπος ή μελλοντική ανταμοιβή. Γίνεται κατάσταση ύπαρξης:

·       ζωή χωρίς φόβο,

·       ζωή χωρίς κυριαρχία,

·       ζωή χωρίς εκδίκηση.

Δεν αφορά τον θάνατο, αλλά την ποιότητα της ζωής εδώ και τώρα. Είναι κοινωνική και υπαρξιακή πρόταση, όχι εσχατολογική υπόσχεση.

Η Ανάσταση ως συμβολική συνέχεια

Χωρίς υπερφυσικό περιεχόμενο, η Ανάσταση δεν είναι βιολογικό γεγονός. Είναι η συνέχιση της στάσης ζωής μέσα από άλλους ανθρώπους. Ζει ό,τι εφαρμόζεται. Πεθαίνει ό,τι λατρεύεται χωρίς να βιώνεται.

Η «ανάσταση» συμβαίνει κάθε φορά που ένας άνθρωπος επιλέγει να ζήσει χωρίς φόβο, χωρίς μίσος, χωρίς ανάγκη κυριαρχίας.

Τι καταρρέει στην Εκκλησία

Αν ο Ιησούς ήταν απλός άνθρωπος, τότε:

·       Καταρρέει η θεϊκή αυθεντία της Εκκλησίας.

·       Τα Μυστήρια παύουν να λειτουργούν ως μηχανισμοί σωτηρίας.

·       Η ιεραρχία χάνει τη μεταφυσική της νομιμοποίηση.

·       Τα δόγματα παύουν να είναι απόλυτες αλήθειες και γίνονται ιστορικές ερμηνείες.

Η Εκκλησία δεν μπορεί πια να μιλά εξ ονόματος του Θεού, μόνο εξ ονόματος μιας παράδοσης.

Τι παραμένει και ενισχύεται

Αντί να καταρρεύσουν όλα, κάποια στοιχεία ισχυροποιούνται:

·       Η κοινότητα ως χώρος συνύπαρξης και αλληλεγγύης.

·       Η ηθική διδασκαλία ως πρακτικός δρόμος ζωής.

·       Το παράδειγμα αντί της λατρείας.

Η Εκκλησία μετασχηματίζεται σε χώρο άσκησης, διαλόγου και ευθύνης, όχι σε μεσάζοντα του θείου.

Η αμαρτία και η σωτηρία αλλιώς

Η αμαρτία δεν είναι προσβολή προς τον Θεό, αλλά αστοχία σχέσης και ύπαρξης. Δεν θεραπεύεται με άφεση, αλλά με επίγνωση.

Η σωτηρία δεν είναι μετά θάνατον ανταμοιβή, αλλά ελευθερία εν ζωή.

 Γιατί αυτή η εκδοχή δεν επικράτησε

Ένα τέτοιο μοντέλο:

·       δεν προσφέρει εύκολη παρηγοριά,

·       δεν αφαιρεί την ευθύνη,

·       δεν υπόσχεται ανταμοιβή,

·       δεν νομιμοποιεί εξουσία.

Και γι’ αυτό δεν μπορεί να στηρίξει θεσμούς και αυτοκρατορίες. Η θεοποίηση καθιστά το μήνυμα ασφαλές. Η ανθρωποκεντρική ανάγνωση το καθιστά επικίνδυνα εφαρμόσιμο.

 

Εν κατακλείδι αν ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν άνθρωπος, τότε το δόγμα παύει να είναι πίστη και γίνεται δρόμος ζωής. Η Εκκλησία ως εξουσία καταρρέει, αλλά η Εκκλησία ως κοινότητα σώζεται. Η ευθύνη επιστρέφει εκεί που πάντα ανήκε: στον άνθρωπο.

Δεν σώζει κανείς. Δεν λυτρώνει κανείς. Ο άνθρωπος καλείται να ζήσει όπως αντέχει να ζήσει.

Ίσως το πιο ριζοσπαστικό μήνυμα να μην ήταν ότι κάποιος ήταν Θεός, αλλά ότι έδειξε τι μπορεί να γίνει ο άνθρωπος.